W krakowskim kościele Mariackim, w kaplicy św. Jana Chrzciciela, jest brązowa płyta nagrobna z Norymbergi. Upamiętnia Seweryna Bonera, królewskiego bankiera i jednego z najbogatszych ludzi w Polsce czasów Zygmunta Starego. To jemu zawdzięczamy, że ruiny w Podzamczu do dziś wyglądają raczej jak renesansowa rezydencja niż surowa gotycka warownia.
Rodzina z Alzacji
Historia zaczyna się od jego stryja. Jan Boner pochodził z Landau w Palatynacie, a jego rodzina wywodziła się z Alzacji. W 1483 roku przyjął obywatelstwo Krakowa. Zrobił majątek na handlu, papierniach i dostawach srebra dla królewskiej mennicy, pożyczał też pieniądze królom. Jura nie była mu obca. Według biogramu w Wikipedii był wielkim żupnikiem olkuskim, dzierżawił olkuską olborę, czyli podatek od wydobycia kruszców, i był starostą ojcowskim oraz rabsztyńskim.
W 1523 roku zamek w Ogrodzieńcu trafił do Jana Bonera jako zastaw. Kilka miesięcy później Jan zmarł. Nie miał dzieci, więc majątek i urzędy przekazał bratankowi Sewerynowi.
Bankier, który budował jak król
Seweryn Boner urodził się w 1486 roku. Był bankierem Zygmunta Starego i królowej Bony, burgrabią krakowskim, starostą bieckim, a później kasztelanem bieckim i sądeckim. Korespondował z Erazmem z Rotterdamu i wspierał uczonych. W podkrakowskich Balicach założył ogród z roślinami sprowadzanymi z daleka i utrzymywał własną kapelę.
W 1527 roku Ogrodzieniec przeszedł na jego własność. Potem zaczęła się wielka przebudowa. Wikipedia podaje lata 1530–1545, a rejestr zabytków na portalu zabytek.pl lata 1533–1547. Średniowieczna warownia stała się renesansową rezydencją. Powstało wtedy m.in. czterokondygnacyjne skrzydło północne i Baszta Kredencarska. W zachodnim skrzydle zachowały się, jak podaje zabytek.pl, ślady sypialni ze schowkiem i dawnej biblioteki Seweryna Bonera. Następne pokolenie dalej rozbudowywało zamek. W latach 1550–1560 syn Seweryna, Stanisław, wzmocnił jego obronność. Z tego czasu pochodzi pięciokondygnacyjna Kurza Stopa.
„Ten, co to złota w Ropie szukał – smołą się opłukał” – tak według anegdoty przytaczanej w Wikipedii drwiono na dworze z Bonera, który w Ropie zamiast złota znalazł ropę naftową.
Co było dalej
Seweryn Boner zmarł w 1549 roku, wracając z wesela najstarszego syna. Spoczął w rodzinnej kaplicy w kościele Mariackim. Jego nagrobek odlano w Norymberdze w warsztacie Hansa Vischera według projektu Stanisława Samostrzelnika. Uchodzi za jedną z najlepszych wczesnorenesansowych rzeźb w Polsce.
Ogrodzieniec w 1562 roku przeszedł na Jana Firleja, marszałka wielkiego koronnego. Otrzymał go jako mąż Zofii, córki Seweryna. Później zamek zdobyły wojska arcyksięcia Maksymiliana (1587), a w czasie potopu szwedzkiego (1655) Szwedzi częściowo go spalili. Renesansowa rezydencja zaczęła zamieniać się w ruinę, którą dziś znamy.
Śladami Bonerów
- Ogrodzieniec: ruiny zamku stoją w Podzamczu (gmina Ogrodzieniec, powiat zawierciański) i są udostępniane do zwiedzania za opłatą. Warto poszukać wzrokiem skrzydła północnego i Kurzej Stopy, czyli śladów obu Bonerów.
- Rabsztyn i Ojców: zamki, którymi jako starosta zarządzał Jan Boner. Dobrze uzupełniają wycieczkę po zachodnim krańcu Jury.
- Kraków: nagrobki Seweryna i jego żony Zofii w kościele Mariackim można zobaczyć przy okazji wizyty w mieście.
Z dziećmi można zrobić z wizyty małą grę: kto pierwszy znajdzie na zamku miejsce, w którym mogła stać biblioteka bankiera? Następnym razem, gdy będziecie spacerować po dziedzińcu w Podzamczu, pomyślcie o mieszczańskiej rodzinie z Alzacji. Bez niej Ogrodzieniec wyglądałby dziś zupełnie inaczej.
Źródła:
- Seweryn Boner – Wikipedia
- Jan Boner – Wikipedia
- Zamek w Ogrodzieńcu – Wikipedia
- Podzamcze – ruiny zamku Ogrodzieniec, zabytek.pl (Narodowy Instytut Dziedzictwa)
Fot. Łukasz Śmigasiewicz, CC BY-SA 3.0 PL, Wikimedia Commons





