Klasztor kanoników regularnych w Mstowie
Warowny zespół klasztorny nad Wartą o średniowiecznych korzeniach – barokowy kościół z dwiema wieżami, mury z basztami i sanktuarium Matki Bożej Mstowskiej.
Fot. Przykuta, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Mstów pojawia się w źródłach już w 1193 r., gdy bulla papieża Celestyna III wymieniła go jako własność kanoników regularnych z wrocławskiego Piasku. Klasztor na lewym brzegu Warty założył najpewniej w 1218 r. biskup krakowski Iwo Odrowąż, choć według innej wersji jego początki sięgają czasów Piotra Włostowica w XII w. Wykopaliska prowadzone od 2010 r. odsłoniły relikty murowanego, romańskiego kościoła. W 1212 r. obradował tu synod z udziałem arcybiskupa gnieźnieńskiego Henryka Kietlicza.
Przy klasztorze rozwinęło się miasteczko, które w 1279 r. jako pierwsze w regionie otrzymało prawa miejskie; do XVI w. Mstów przewyższał znaczeniem Częstochowę, a klasztor gościł m.in. Władysława Łokietka, Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełłę. W 1655 r., po kilkudniowym oblężeniu, Szwedzi spalili miasto i klasztor. Obecny trójnawowy, późnobarokowy kościół z dwiema wieżami zbudowano w latach 1718–1742; we wnętrzu jest jedenaście ołtarzy i rokokowy chór muzyczny.
Kościół i klasztor otaczają XVII-wieczne mury z basztami, zrekonstruowane w latach 1925–1936; dawna brama główna pełni dziś rolę dzwonnicy. W ołtarzu głównym znajduje się słynący łaskami obraz Matki Bożej Mstowskiej – XVII-wieczna kopia wizerunku jasnogórskiego, koronowana w 2000 r. Od 1990 r. w klasztorze znów posługują kanonicy regularni laterańscy.
