Drewniany kościół św. Idziego w Zrębicach. Dzwony starsze niż świątynia

Po kościele w Zrębicach od razu widać, że to budowla z innej epoki: ciemne deski, gontowy dach, sześcioboczna wieżyczka z latarnią na kalenicy. Obok stoi osobna, drewniana dzwonnica, a w niej dzwony odlane w 1632 roku – starsze niż sam kościół o ponad półtora wieku. Wszystko w cieniu kilku starych lip, które dziś chronione są jako pomnik przyrody.

Zrębice leżą w gminie Olsztyn, około 18 kilometrów na południowy wschód od Częstochowy. To spokojna jurajska wieś, a jej kościół św. Idziego uchodzi za jeden z najbardziej malowniczych drewnianych zabytków Jury.

Wieś z wyrębu i podanie o Kazimierzu

Sama nazwa zdradza początki osady. „Zrębice” najpewniej wzięły się od zrębu, czyli wycinki lasu, na której ludzie się osiedlili. W 1334 roku parafia pojawia się w spisach świętopietrza jako Sdrzambicze, a w XV wieku opisał ją Jan Długosz. Przez stulecia wieś administrowana była z zamku w Olsztynie.

Miejscowe podanie mówi, że Zrębice założono za panowania Kazimierza Wielkiego, razem z olsztyńskim grodem. Trudno to dziś sprawdzić, ale opowieść dobrze pasuje do okolicy: z wioski do ruin olsztyńskiego zamku jest zaledwie kilka kilometrów.

Kościół z 1789 roku

W drugiej połowie XVIII wieku stara świątynia popadała w ruinę. Zamiast ją łatać, proboszcz ks. Wojciech Buliński postanowił zbudować nową. Kościół stanął w 1789 roku w miejscu poprzedniego. Ma konstrukcję zrębową – z poziomo układanych belek – obitą deskami, a dachy nad nawą i prezbiterium pokryto gontem. Prezbiterium jest wydłużone i zamknięte trójbocznie.

Budynek kilka razy ratowano. Prace konserwatorskie prowadzono w latach 1966–1968, w 2008 roku odnowiono dzwonnicę, a w latach 2014–2015 przeprowadzono kompleksową konserwację ścian. Kościół jest wpisany do rejestru zabytków i należy do Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.

Święty od łani i obraz z polnej kaplicy

Patron kościoła, św. Idzi, był pustelnikiem z przełomu VII i VIII wieku. Hagiograficzna legenda mówi, że w samotności żywiła go mlekiem łania, a gdy myśliwi króla zranili zwierzę, strzała trafiła świętego, który je osłaniał. Dlatego na obrazach często towarzyszy mu sarna lub łania – i to dobry trop dla dzieci, które lubią szukać szczegółów w starych malowidłach.

Najcenniejszy obraz w Zrębicach ma swoją wędrówkę. Wizerunek św. Idziego z 1652 roku wisiał pierwotnie w kaplicy pod tym samym wezwaniem, która stała na polach w pobliżu wsi. Gdy kaplica uległa zniszczeniu, obraz przeniesiono do nowego kościoła. W środku są też barokowe ołtarze boczne, kamienna chrzcielnica i miedziana kropielnica z datą 1717.

W samej wsi warto rozejrzeć się jeszcze za innymi drobiazgami: przy szkole rośnie wiekowy cis, a przy kaplicy św. Idziego – morwa biała. Oba drzewa są pomnikami przyrody.

Jak to połączyć ze spacerem

Zrębice to dobry punkt na trasie, a nie tylko cel przejazdu. Przez wieś prowadzą:

czerwony Szlak Orlich Gniazd,
niebieski Szlak Warowni Jurajskich,
zielony szlak „Dróżki św. Idziego” – około 8 km z Olsztyna przez rezerwat Sokole Góry do Zrębic,
czarny Szlak Rowerowy Olsztyński z Częstochowy przez Olsztyn i Zrębice do Mirowa.

Zielone „Dróżki” to pomysł na spokojny dzień: rano zamek w Olsztynie, potem buczyny i wapienne wzgórza Sokolich Gór, a na koniec drewniany kościół z dzwonnicą. Kościół stoi przy ul. Zareckiej 4. To czynna świątynia parafialna, więc do wnętrza najlepiej zajrzeć przy okazji nabożeństwa albo umówić się wcześniej w parafii.

Czy uda się wam wypatrzyć na obrazie świętego jego łanię?

Źródła:

Fot. Sławomir Milejski, CC BY 3.0, Wikimedia Commons