Zamek Pilcza w Smoleniu
Gotyckie ruiny z cylindryczną wieżą na skale w rezerwacie przyrody – dawna siedziba Pileckich, z której pochodziła trzecia żona Władysława Jagiełły.
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ruiny zamku Pilcza wznoszą się na wapiennej Górze Zamkowej w Smoleniu, w niewielkim rezerwacie przyrody Smoleń (4,32 ha, utworzonym w 1959 r.). Warownię zbudował najpewniej w 3. ćwierci XIV w. Otto z Pilczy herbu Topór, a pierwsza pewna wzmianka – o kapelanie zamkowym Dominiku – pochodzi z 1394 r. Najstarszy jest zamek górny z cylindryczną wieżą (stołpem) o średnicy ok. 7,5 m; później dostawiono dwa zamki dolne, wschodni i zachodni, z zachowaną gotycką bramą.
Na przełomie XIV i XV w. zamek należał do córki Ottona, Elżbiety Pileckiej-Granowskiej, która w 1417 r. została trzecią żoną Władysława Jagiełły. Na przełomie XV i XVI w. kapelanem, lekarzem i sekretarzem Jana Pileckiego był tu Biernat z Lublina, który zachwycał się bogatą zamkową biblioteką. W 1577 r. zamek kupił Wojciech Padniewski, a jego ród wkrótce przeniósł się do nowej rezydencji w Pilicy. W 1655 r. Szwedzi zdewastowali warownię; w XIX w. ówczesny właściciel Roman Hubicki częściowo ją odbudował i założył tu fabrykę śrutu „Batawia”.
Po zimie 2010 r., gdy zawalił się fragment murów, ruiny zamknięto; po zabezpieczeniu i częściowej rekonstrukcji udostępniono je ponownie w 2015 r., razem z wieżą. Na dziedzińcu zachowała się studnia – według tradycji wykuta przez jeńców tatarskich. Zbocza wzgórza porasta las bukowo-grabowo-modrzewiowy, a dookoła Góry Zamkowej prowadzi ścieżka z tablicami informacyjnymi.
