Skąd się wzięła nazwa „Orle Gniazda”?
Zamki na niedostępnych skałach przypominały orle gniazda – ale nazwę ukuł dopiero XIX-wieczny pisarz zachwycony ruinami Ogrodzieńca.
Fot. Adrian Tync, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Orle Gniazda to system średniowiecznych zamków i strażnic, które strzegły granicy Królestwa Polskiego od strony Śląska. Większość wzniesiono na trudno dostępnych wapiennych skałach – tak jak orły zakładają gniazda tam, gdzie nikt ich nie dosięgnie. Wiele z nich powstało prawdopodobnie z polecenia Kazimierza Wielkiego, który chciał zabezpieczyć Kraków przed najazdami czeskich wojsk Jana Luksemburskiego od strony Górnego Śląska – do takich najazdów doszło w 1327 i 1345 r.
Sama nazwa jest jednak znacznie młodsza od zamków. Określenia „orle gniazdo” użył prawdopodobnie jako pierwszy pisarz Adolf Dygasiński, który w latach 80. XIX w. zachwycił się ruinami Ogrodzieńca. Od jego porównania wzięła się później nazwa Kraina Orlich Gniazd, a dziś nosi ją także najsłynniejszy szlak Jury.
W systemie były zamki królewskie – m.in. Bobolice, Olsztyn, Ostrężnik, Ojców, Olkusz i Rabsztyn – oraz wspierające je zamki prywatne, jak Mirów, Ogrodzieniec, Morsko, Pieskowa Skała czy Smoleń. Większość z nich łączy dziś czerwony Szlak Orlich Gniazd (163,9 km), wyznaczony w 1950 r. według projektu Kazimierza Sosnowskiego.
