Pustynia Błędowska

Pustynia Błędowska zajmuje ok. 33 km² na styku Wyżyny Śląskiej i Wyżyny Olkuskiej – od Błędowa, dzielnicy Dąbrowy Górniczej, po gminę Klucze. Ma niespełna 10 km długości i do 4 km szerokości. Przecina ją dolina Białej Przemszy, która dzieli piaski na mniejszą część północną i większą południową; cały teren objęto ochroną Natura 2000.

Choć wygląda jak prawdziwa pustynia, w dużej mierze stworzył ją człowiek. Piaski i żwiry naniosły tu lodowce, ale porastającą je puszczę od średniowiecza intensywnie wycinano – drewno szło na obudowę wyrobisk w olkuskich kopalniach srebra i ołowiu, a pobór wód gruntowych dopełnił dzieła. Nazwę „Błędowska” nadał temu miejscu w 1889 r. geograf Wacław Nałkowski. Według legendy piasek rozsypał diabeł, który chciał zasypać olkuską kopalnię srebra.

Od początku XX w. piaski służyły wojsku – w czasie II wojny światowej ćwiczyło tu niemieckie lotnictwo i testowano elementy pocisków V-1, a północna część do dziś jest poligonem. W latach 50. część pustyni obsadzono sosną i wierzbą, więc zaczęła zarastać; w latach 2010–2014 w ramach projektów ochronnych (m.in. Life+) usunięto część drzew, by przywrócić otwarte wydmy i murawy napiaskowe. Kręcono tu część zdjęć do „Faraona”, a w piasku łatwo wypatrzyć lejki mrówkolwów i zielone, białoplamiste trzyszcze.

Najlepiej ogarnąć pustynię wzrokiem z góry. Czubatka (382 m n.p.m.) w Kluczach ma duży parking, taras widokowy i altany, a stąd żółty Szlak Pustynny prowadzi przez piaski aż do Błędowa. Ze wzgórza Dąbrówka w Chechle (355 m n.p.m.) widać wojskową część pustyni i resztki wojennego schronu. Otwarta w 2018 r. Róża Wiatrów – drewniany zespół podestów, altan i molo, do którego dojedziesz drogą Klucze–Hutki – to najwygodniejsze wejście na piaski. Wokół pustyni biegnie ok. 25-kilometrowa trasa rowerowa Velo Pustynia.