Ruiny zamku Kazimierza Wielkiego w Ojcowie

Zamek powstał z polecenia Kazimierza Wielkiego między 1354 a 1370 r. Miał osłaniać Kraków i kupców jadących szlakiem na Śląsk, a zarazem był ośrodkiem królewskiego starostwa. Według przekazów król nazwał go „Ociec” – na pamiątkę tułaczki swojego ojca, Władysława Łokietka, który chronił się w okolicznych jaskiniach. Od tej nazwy pochodzi dzisiejszy Ojców. Pierwszy znany burgrabia, Zaklika, pojawia się w źródłach w 1370 r.

Wzgórze zamieszkiwano na długo przed budową warowni: archeolodzy odkryli tu osadę kultury łużyckiej z wczesnej epoki żelaza, zniszczoną najpewniej przez najazd Scytów. Najlepszy okres zamek przeżywał w XVII w., gdy Korycińscy przebudowali go na okazałą rezydencję starościńską; w 1787 r. gościł tu Stanisław August Poniatowski. Po rozbiorach budowla opustoszała, a w 1829 r. nowy właściciel rozebrał większość murów. Kamień z ruin posłużył w XIX w. m.in. do budowy hotelu „Kazimierz” i restauracji „Łokietek” – w tym drugim budynku urządzono później muzeum parku.

Do dziś przetrwały ośmioboczna (wewnątrz okrągła) baszta, brama z ostrołukowym przejazdem, studnia i fragmenty murów. W latach 2017–2019 Ojcowski Park Narodowy przeprowadził gruntowną konserwację, stawiając na zachowanie oryginalnych elementów zamiast rekonstrukcji: w wieży urządzono ekspozycję z filmem o dziejach zamku, po raz pierwszy udostępniono basztę, a nad ruinami części mieszkalnej stanął stalowy pomost widokowy. Ze wzgórza roztacza się ładna panorama Doliny Prądnika.