Zamek Tenczyn w Rudnie

Ruiny wznoszą się w Rudnie, ok. 24 km na zachód od Krakowa, na Górze Zamkowej – najwyższym wzniesieniu Garbu Tenczyńskiego i zarazem dawnym stożku wulkanicznym. Pierwszy, drewniany zamek zbudował tu około 1319 r. kasztelan krakowski Nawój z Morawicy; od niego wzięła nazwę największa z wież – Wieża Nawojowa. Murowaną warownię wzniósł w latach 1331–1361 jego syn Andrzej, pierwszy, który przyjął nazwisko Tęczyński. Po bitwie pod Grunwaldem Władysław Jagiełło więził tu niektórych znaczniejszych jeńców krzyżackich.

Ród Tęczyńskich szybko zyskał wielkie znaczenie. W 1461 r. przez blisko rok mieszkał na zamku Jan Długosz, a w XVI w. bywali tu m.in. Mikołaj Rej i Jan Kochanowski. W latach 1579–1593 Jan Tęczyński przebudował warownię w renesansową rezydencję z attykami i krużgankami, którą później otoczono bastejami. W 1655 r. zamek oblegli Szwedzi – po kapitulacji wymordowali załogę, a w 1656 r., nie znalazłszy skarbca koronnego, który rzekomo tu ukryto, spalili zamek. Ostateczny upadek przyniósł pożar wywołany uderzeniem pioruna w 1768 r.

W 2009 r. ze względu na zły stan ruiny zamknięto, a od 2010 r. gmina Krzeszowice prowadzi prace zabezpieczające; turyści mogą je znów zwiedzać od 2016 r. Na dziedzińcu rośnie jawor – pomnik przyrody od 1936 r. Z zamkiem wiążą się legendy, m.in. o niewiernej żonie zamurowanej w baszcie „Dorotka” i o skarbach w lochach strzeżonych przez diabły w postaci psów. Ruiny zagrały m.in. w „Czarnych chmurach”, „Rycerzach i rabusiach” i netfliksowych „Barbarzyńcach”.