Według dokumentu z 13 listopada 1329 roku król Władysław Łokietek pozwolił szklarzowi imieniem Herman założyć wieś w lesie zwanym Hutnica. Tak w najstarszych zapiskach pojawia się miejscowość, którą dziś znamy jako Szklary. Czy w tutejszych lasach rzeczywiście dymiła huta szkła? Historycy mówią ostrożnie, że prawdopodobnie tak, choć śladów samej huty nie opisano. Pewne jest jedno: od Szklar wzięła imię dolina, która należy do najbardziej malowniczych, a zarazem wciąż nieco mniej obleganych dolinek podkrakowskich.
Od pól do skalnego wąwozu
Dolina Szklarki ciągnie się na długości około 9 kilometrów – od Jerzmanowic, przez Szklary, aż do Dubia, gdzie potok Szklarka uchodzi do Racławki. Leży w gminie Jerzmanowice-Przeginia, w granicach Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie. Jej górna część jest szeroka, bezleśna i zabudowana, ale im niżej, tym ciekawiej: dolina zwęża się w głęboki wąwóz o stromych, zalesionych zboczach, z których wyrastają wapienne skały i ostańce.
Każda ze skał ma tu swoje imię – Witkowe Skały, Łyse Skały, Chochołowe Skały, Cisówki, Kozłowe Skały. Najbardziej okazałe jest Brodło, najwyższa skała Szklar. U jej stóp stoi kościół św. Maksymiliana Marii Kolbego, zbudowany w latach 1990–1994, a skała i tak wyraźnie góruje nad jego wieżą. Na części skałek można spotkać wspinaczy.
Rezerwat i obfite źródło
Na wschodnich zboczach środkowej części doliny w 1989 roku utworzono leśny rezerwat przyrody Dolina Szklarki o powierzchni niecałych 47 hektarów. Chroni buczynę karpacką, jaworzynę górską i grądy, a także murawy kserotermiczne i naskalne. W przełomie doliny warto wypatrywać skałki z dolnokarbońskiego wapienia przeciętej żyłą porfiru – to pomnik przyrody i mała lekcja geologii w jednym kawałku kamienia.
Nieopodal rezerwatu bije Pióro – bardzo obfite wywierzysko krasowe. Woda wypływa z licznych szczelin skalnych na odcinku ponad 25 metrów i, według danych z tablicy przy źródle, daje około 37 litrów na sekundę. Ma stałą temperaturę około 9°C, więc zimą bywa cieplejsza od powietrza, a latem przyjemnie chłodzi. W rozlewisku poniżej żyją kiełże, chruściki i wypławki – dzieci z lupą mogą tu spędzić dłuższą chwilę.
Granice, powstańcy i pstrągi
Dolina ma też swoją historię. Do 1590 roku Szklary były wsią królewską, potem trafiały w ręce kolejnych właścicieli, a od 1892 roku należały do dóbr ojcowskich hrabiego Ludwika Krasińskiego. W pobliżu wsi w 1863 roku stoczono potyczkę powstania styczniowego – przy kościele stoi pomnik powstańców odsłonięty w 2009 roku. Północnym skrajem lasów leżących na południe od wsi biegła do 1918 roku granica między zaborem rosyjskim a austriackim. U wylotu doliny, w Dubiu, rodzina Potockich w 1850 roku założyła stawy, w których do dziś hoduje się pstrągi i inne ryby łososiowate.
Jak zwiedzać
- Szlak czerwony – okrężna trasa ze Szklar: przez rezerwat na wierzchowinę z widokami, potem z powrotem na dno doliny i między ostańce na zachodnim zboczu. Przy Bukowej Górze stoi tablica o Jaskini Szeroki Awen, przystanek Małopolskiego Szlaku Geoturystycznego.
- Szlak zielony prowadzi z Doliny Będkowskiej przez Łazy i Dolinę Szklarki do Jerzmanowic, czarny – z Radwanowic do Szklar.
- Rowerem: przez Szklary biegnie niebieski szlak rowerowy w stronę Racławic.
- Z dziećmi: dnem doliny biegnie asfaltowa droga, więc krótki spacer jest możliwy także z wózkiem – trzeba jednak uważać na samochody. Ścieżki w rezerwacie i podejścia na wierzchowinę są strome.
Dolinę Szklarki łatwo połączyć z sąsiednią Doliną Racławki – obie spotykają się w Dubiu. A może tym razem zaczniecie spacer od źródła Pióro i sprawdzicie, ile szczelin naliczycie w skalnym zboczu?
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons





