Zamek Pieskowa Skała

Zamek po raz pierwszy pojawia się w dokumentach w 1315 r. pod nazwą Peskenstein. W XIV w., za panowania Kazimierza Wielkiego, powstała tu warownia pilnująca traktu z Krakowa na Śląsk, który biegł dnem Doliny Prądnika – jedno z ogniw łańcucha Orlich Gniazd. Od 1377 r. przez ponad dwa stulecia władał nią ród Szafrańców. Niektórzy z jego przedstawicieli napadali na przejeżdżających kupców, a Krzysztof Szafraniec za rozbój został w 1484 r. ścięty na Wawelu.

W XVI w. Szafrańcowie zamienili gotycką twierdzę w renesansową rezydencję z arkadowym dziedzińcem – według Ojcowskiego Parku Narodowego wzorowaną na Wawelu. W XVII w. Michał Zebrzydowski wzmocnił ją od wschodu bastionami, dzięki czemu powstał drugi, zewnętrzny dziedziniec. Budowlę nadwerężyły potop szwedzki i kolejne pożary (m.in. w 1718 i 1850 r.), a na początku XX w. zadłużony majątek trafił na licytację. Zamek ocalał dzięki apelowi Adolfa Dygasińskiego w „Kurierze Warszawskim” i towarzystwu akcyjnemu, które zebrało pieniądze na jego wykup.

Po II wojnie światowej zamek gruntownie odnowiono i włączono do Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu. Dziś można tu zobaczyć m.in. wystawy „Europejskie Style i Mody w Sztuce”, „Kultura Staropolska” i „Historia Pieskowej Skały”, a w kryptach – cztery XVII-wieczne sarkofagi Sieniawskich przywiezione z Brzeżan na Podolu. Zamek grał w wielu filmach, m.in. w „Janosiku”, „Podróży za jeden uśmiech” i „Ogniem i mieczem”. U stóp wzgórza leżą stawy założone w XVI w., dziś ważna ostoja płazów.